สกรูหัวจมหกเหลี่ยม หรือที่ช่างและวิศวกรเรียกกันติดปากว่า Allen bolt เป็นหนึ่งในตัวยึดที่พบได้ทั่วไปที่สุดในงานเครื่องจักรกล ตั้งแต่เครื่องจักรอุตสาหกรรม แม่พิมพ์ ไปจนถึงชิ้นส่วนความแม่นยำสูง บทความนี้รวบรวมข้อมูลมาตรฐาน ตารางขนาด และแนวทางการเลือกใช้งานที่ถูกต้องไว้ในที่เดียว
สกรูหัวจมคืออะไร
สกรูหัวจมหกเหลี่ยมมีลักษณะเด่นคือหัวทรงกระบอกที่มีร่องหกเหลี่ยมด้านในสำหรับขันด้วยประแจหกเหลี่ยม (Allen key) หรือประแจหกเหลี่ยมไฟฟ้า จุดเด่นของดีไซน์นี้คือ
- ขันแรงบิดได้สูง โดยมีความเสี่ยงลื่นไถล (cam-out) ต่ำกว่าหัวสกรูแบบร่องบากหรือแฉกทั่วไป
- หัวเรียบเสมอผิวงาน เหมาะกับงานที่ต้องการความประณีตหรือพื้นที่จำกัด สามารถฝังหัวลงในรูเจาะได้
- รับแรงได้สูง เนื่องจากมักผลิตจากเหล็กกล้าคาร์บอนหรือเหล็กกล้าผสมที่ผ่านการอบชุบ
DIN 912 กับ ISO 4762 ต่างกันอย่างไร
คำถามที่พบบ่อยคือ DIN 912 กับ ISO 4762 เหมือนหรือต่างกัน คำตอบสั้นๆ คือ ทั้งสองมาตรฐานอ้างอิงถึงสกรูหัวจมชนิดเดียวกันแทบทุกประการ
- DIN 912 เป็นมาตรฐานเยอรมันฉบับดั้งเดิม (Deutsches Institut für Normung) ที่ใช้กันมานานหลายทศวรรษ และยังคงเป็นชื่อที่ตลาดคุ้นเคยมากที่สุด
- ISO 4762 เป็นมาตรฐานสากลที่พัฒนาต่อยอดและเข้ามาแทนที่ DIN 912 อย่างเป็นทางการ ปัจจุบัน DIN 912 ฉบับเดิมถูกยกเลิกแล้ว และเยอรมนีเองก็ใช้ DIN EN ISO 4762 เป็นมาตรฐานทางการ
- ในทางปฏิบัติ ผู้ผลิตและซัพพลายเออร์มักติดป้ายสินค้าเป็น "DIN 912 / ISO 4762" คู่กัน เพราะขนาดและมิติเข้ากันได้เกือบสมบูรณ์ วิศวกรและฝ่ายจัดซื้อจึงใช้สองชื่อนี้แทนกันได้ในงานทั่วไป
ข้อควรระวัง: แม้ทั้งสองมาตรฐานจะใกล้เคียงกันมาก แต่ค่าความคลาดเคลื่อน (tolerance) บางจุด เช่น ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางหัวขั้นต่ำ (min) และความลึกร่องหกเหลี่ยม อาจมีความต่างเล็กน้อยระหว่างฉบับเก่ากับฉบับปัจจุบัน สำหรับงานที่ต้องการ fit แม่นยำ ควรอ้างอิงตัวเลขจากมาตรฐาน ISO 4762 ฉบับล่าสุด หรือใบรับรองวัสดุ (mill certificate) จากผู้ผลิตโดยตรง
อ่านค่าในตารางอย่างไร
ตัวย่อที่ปรากฏในตารางมาตรฐานมักมีดังนี้
| สัญลักษณ์ | ความหมาย |
|---|---|
| d | ขนาดเกลียวระบุ (Nominal thread size) |
| P | ระยะพิตช์เกลียว (Thread pitch) |
| dk | เส้นผ่านศูนย์กลางหัวสกรู (Head diameter) |
| k | ความสูงหัวสกรู (Head height) |
| s | ขนาดหกเหลี่ยมใน วัดจากด้านตรงข้าม (Hex socket, across flats) |
| t | ความลึกร่องหกเหลี่ยมขั้นต่ำ (Minimum socket depth) |
ข้อควรระวังเรื่องสัญลักษณ์: บางแหล่งข้อมูลใช้ตัวอักษรต่างกัน เช่น ใช้ A แทน dk หรือใช้ K แทน t (ความลึกร่องหกเหลี่ยม แทนที่จะเป็นความสูงหัว) ก่อนนำตัวเลขไปใช้งานจริง ควรตรวจสอบคำอธิบายสัญลักษณ์ของแต่ละตารางให้แน่ใจเสมอ
ตารางขนาดมาตรฐาน (ISO 4762 / DIN EN ISO 4762)
หน่วยทั้งหมดเป็นมิลลิเมตร (mm)
| ขนาดเกลียว | พิตช์ (P) | Head Ø max (dk) | Head Ø min (dk) | ความสูงหัว (k) | ขนาดหกเหลี่ยมใน (s) | ความลึกหกเหลี่ยม min (t) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| M3 | 0.50 | 5.50 | 5.32 | 3.00 | 2.5 | 1.3 |
| M4 | 0.70 | 7.00 | 6.78 | 4.00 | 3.0 | 2.0 |
| M5 | 0.80 | 8.50 | 8.28 | 5.00 | 4.0 | 2.5 |
| M6 | 1.00 | 10.00 | 9.78 | 6.00 | 5.0 | 3.0 |
| M8 | 1.25 | 13.00 | 12.73 | 8.00 | 6.0 | 4.0 |
| M10 | 1.50 | 16.00 | 15.73 | 10.00 | 8.0 | 5.0 |
| M12 | 1.75 | 18.00 | 17.73 | 12.00 | 10.0 | 6.0 |
| M16 | 2.00 | 24.00 | 23.67 | 16.00 | 14.0 | 8.0 |
| M20 | 2.50 | 30.00 | 29.67 | 20.00 | 17.0 | 10.0 |
| M24 | 3.00 | 36.00 | 35.31 | 24.00 | 19.0 | 12.0 |
ค่าตามมาตรฐาน ISO 4762 (DIN EN ISO 4762) สำหรับใช้อ้างอิงเบื้องต้น ค่าที่แม่นยำสำหรับงานผลิตจริงควรตรวจสอบจากมาตรฐานฉบับทางการหรือใบรับรองวัสดุจากผู้ผลิต
Class ความแข็งแรง เลือกอย่างไรให้เหมาะกับงาน
สกรูหัวจมมักระบุ Class ความแข็งแรงไว้บนหัวสกรู ตัวเลขสองหลักบอกความหมายดังนี้ ตัวเลขแรกคูณ 100 คือค่าความต้านแรงดึงขั้นต่ำ (หน่วย MPa) ส่วนตัวเลขหลังคือเปอร์เซ็นต์ของจุดคราก (yield) เทียบกับความต้านแรงดึง
- Class 8.8 — ความแข็งแรงระดับกลาง (800 MPa) เหมาะกับงานทั่วไป
- Class 10.9 — ความแข็งแรงสูง (1000 MPa) เหล็กกล้าผสมผ่านการอบชุบ
- Class 12.9 — ความแข็งแรงสูงสุดในกลุ่มมาตรฐาน (1200 MPa) เหมาะกับงานรับแรงกระแทกสูงหรือใช้กับชิ้นส่วนเครื่องจักรที่ต้องการความทนทานเป็นพิเศษ เช่น ชิ้นส่วนเครื่องจักรอุตสาหกรรมหนัก
การใช้งานในอุตสาหกรรม
ด้วยความแข็งแรงและหัวที่เรียบเสมอผิวงาน สกรูหัวจม DIN 912 / ISO 4762 ถูกใช้อย่างแพร่หลายในหลายอุตสาหกรรม เช่น เครื่องจักรกลและแม่พิมพ์ ยานยนต์และอากาศยาน หุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติ รวมถึงงานยึดชิ้นส่วนแปรรูปพลาสติกและเครื่องบดย่อยที่ต้องการความแม่นยำและความแข็งแรงสูง
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อการอ้างอิงเบื้องต้นเท่านั้น สำหรับงานออกแบบหรือผลิตจริงที่ต้องการความแม่นยำสูง ควรตรวจสอบข้อมูลจากมาตรฐานฉบับทางการหรือใบรับรองจากผู้ผลิต
สรุป
DIN 912 และ ISO 4762 คือมาตรฐานเดียวกันในทางปฏิบัติ ต่างกันเพียงที่มาและสถานะการรับรองในปัจจุบัน สำหรับงานเอกสารทางเทคนิคแนะนำให้อ้างอิงตัวเลขตาม ISO 4762 เป็นหลัก ส่วนการเรียกชื่อคู่กัน "DIN 912 / ISO 4762" ยังคงเป็นแนวทางที่ตลาดยอมรับและใช้กันทั่วไป หากต้องการคำแนะนำเรื่องขนาดสกรู Class ความแข็งแรง หรือการเลือกใช้วัสดุสำหรับงานเฉพาะทาง ทีมงานของเรายินดีให้คำปรึกษา
